Suvni aqlli boshqarish: agrobiznes uchun yangi imkoniyatlar

Oʻzbekiston suv resurslari cheklangan mamlakat. Qishloq, oʻrmon va baliq xoʻjaligi 2024-yilda yalpi ichki mahsulotning qariyb 18% ini tashkil etdi (Jahon banki), chuchuk suvning esa qariyb 90% i aynan qishloq xoʻjaligiga olinadi (Jahon banki, 2022). Shuning uchun suv tejash agrobiznesning barqaror rivojlanishi uchun asosiy vazifalardan biri.

Nega suvni aqlli boshqarish muhim?

Iqlim oʻzgarishi, suvga talabning oʻsishi va manbalarning kamayishi sharoitida har bir litr suv qadrli. Oʻzbekiston suv xoʻjaligini rivojlantirish konsepsiyasi (2020–2030) bahosiga koʻra, 2050-yilgacha 2020-yilga nisbatan Sirdaryo oqimi 5% ga, Amudaryo oqimi esa 15% gacha kamayadi (Osiyo taraqqiyot banki). Mamlakat suvining asosiy qismi aynan shu ikki daryodan keladi — bu fermerlar uchun qoʻshimcha qiyinchilik.

Qanday texnologiyalar suvni tejashga yordam beradi?

• Aqlli sugʻorish tizimlari. Tuproq namligi sensorlari oʻsimlikka qachon va qancha suv kerakligini aniqlaydi, tizim suvni oʻzi boshqaradi — isrof va yoʻqotish kamayadi.
• Suv hisoblagichlari. IWMI (Xalqaro suv resurslarini boshqarish instituti) ishlab chiqqan arzon Smartstick qurilmasi kanaldan dalaga qancha suv berilganini real vaqtda koʻrsatadi. Oʻzbekistondagi sinovlarda u suvni aniq hisoblash, toʻlovni haqiqiy hajm boʻyicha belgilash va nizolarni kamaytirishga yordam bergan (IWMI). CGIAR maʼlumotiga koʻra, suvni hisoblash vositalaridan 360 ming gektar yerda ishlaydigan 8 mingta fermer foydalanadi.
• Suvni qayta ishlatish. Suvni tozalab qayta ishlatish va yomgʻir suvini yigʻish tabiiy manbalarga yukni kamaytiradi va ishlab chiqarish rentabelligini oshiradi.

Bu agrobiznesga qanday iqtisodiy foyda beradi?

Aqlli suv boshqaruviga investitsiya faqat ekologiya uchun emas. Suv oʻsimlikka kerakli vaqtda va kerakli miqdorda berilsa, suv va nasos elektr energiyasiga xarajat kamayadi, ortiqcha sugʻorish sabab tuproq shoʻrlanishi va hosil yoʻqotilishi oldi olinadi.

Davlat va xalqaro tashkilotlar nima qilmoqda?

Oʻzbekiston suv xoʻjaligini rivojlantirish konsepsiyasi (2020–2030) aqlli texnologiyalarni joriy qilish, sugʻorish tizimlarini yangilash va energiya samaradorligini oshirishni oʻz ichiga oladi. IWMI kabi xalqaro tashkilotlar mintaqada suv tanqisligi muammosini hal qiluvchi texnologiyalar ustida ishlamoqda.

Bu texnologiyalarni qayerda koʻrish mumkin?

AgroPro Expo 2027 2–4 mart kunlari Samarqanddagi SOF Expo’da oʻtadi. Koʻrgazma boʻlimlari orasida agrotexnologiyalar, qishloq xoʻjaligi texnikasi va sugʻorish tizimlari uskunalari bor — fermerlar va agrobiznes vakillari yangi yechimlarni koʻrib, ishlab chiqaruvchilar bilan bevosita tanishadi. Batafsil — koʻrgazma sahifasida.